Jet-Stream: afhankelijkheden in kaart brengen
Stef van der Ziel, eigenaar van Jet-Stream, vindt dat digitale soevereiniteit vooral een middel is om vrijheid en controle te behouden, geen doel op zich. Jet-Stream begon zeven jaar geleden met het in kaart brengen van zijn digitale afhankelijkheden. Het bedrijf bekeek zowel de directe leveranciers als de systemen daaromheen en de toeleveranciers van leveranciers. CRM, betalingen, administratie, e-mail en communicatie: alles kwam op de lijst. Vervolgens werd gekeken wie de leverancier was, waar de infrastructuur stond en welke partijen erachter zaten. Nieuwe inkoop wordt op dezelfde manier beoordeeld.
Zo’n beoordeling kan ertoe leiden dat een organisatie afscheid neemt van een leverancier. “Soms is een alternatief beschikbaar, soms moet een organisatie een deel van de technologie zelf bouwen.” Voor Jet-Stream betekende dat bijvoorbeeld dat bepaalde videoprocessen niet langer bij een Amerikaanse cloudleverancier werden ondergebracht, maar zelf werden ontwikkeld. Van der Ziel ziet het als doorlopend werk, want elke nieuwe leverancier brengt nieuwe afhankelijkheden mee. Het moet daarom onderdeel zijn van de organisatiecultuur en het inkoopproces.
Digitale soevereiniteit is geen technisch vinkje. Het gaat over de vrijheid om je data, content en kennis te kunnen blijven gebruiken en delen, ook als de omstandigheden veranderen.
Dat werk aan de keten toetsen we ook. We hebben Jet-Stream beoordeeld tegen het Cloud Sovereignty Framework van de Europese Commissie. Op zeven van de acht doelen komen we uit op SEAL-4, het hoogste niveau. Op beveiliging en compliance staan we op SEAL-3, omdat de ISO 27001-certificering voor onze nieuwe platforms nog loopt. Zodra die rond is, is SEAL-4 over de hele linie het doel. Hoe die scan werkt en hoe je hem zelf doet, lees je in SEAL: soeverein of soevereiniteits-washing?
Leaseweb: eigendom is geen controle
Bert Stam, managing director van Leaseweb Nederland, maakt een onderscheid dat volgens hem cruciaal is in de discussie over datasoevereiniteit: eigendom is niet hetzelfde als controle. Een organisatie kan juridisch eigenaar van haar data zijn, maar bepaalt daarmee nog niet zelf waar die data terechtkomt, wie erbij kan en onder welke jurisdictie de verwerking valt.
De verbindingen tussen systemen vormen daarbij een blinde vlek. “Vrijwel iedere server en database staat in verbinding met andere systemen. Data stroomt daardoor voortdurend door verschillende onderdelen van de digitale keten.” Stam noemt als voorbeeld een organisatie die bewust voor een soevereine cloud kiest, maar Microsoft Fabric gebruikt om de data te bewerken. Waar de data daarna terechtkomt en welke partijen erbij betrokken zijn, is niet altijd duidelijk. De organisatie acht zichzelf soeverein, terwijl de data via een andere route de organisatie verlaat.
Ook continuïteit hangt hiermee samen. Heeft een organisatie een exitstrategie voor als een leverancier niet meer beschikbaar is, en kan ze met lokale data of infrastructuur minimale dienstverlening blijven bieden? Stam adviseert niet alleen naar certificeringen te kijken, maar ook de leveringsvoorwaarden te lezen. “Daarin staat bijvoorbeeld wat er met data gebeurt en welke auditrechten een klant heeft.” Volgens Stam moet de bewustwordingsfase voorbij zijn. “Organisaties moeten keuzes maken en zorgen dat ze onafhankelijk blijven in wat er met hun data gebeurt.”
DXC Technology: afhankelijkheid als Europees vraagstuk
Engelbert Pelster, strategic growth executive & ecosystem lead bij DXC Technology, kijkt vervolgens breder. Zelfs als een organisatie haar eigen afhankelijkheden goed in kaart heeft, blijft ze onderdeel van een grotere technologische en geopolitieke keten. DXC wordt door zijn historische achtergrond vaak als Amerikaans gezien. Pelster wijst erop dat DXC Nederland een Nederlandse juridische entiteit is, met Europese medewerkers en activiteiten die onder Europese wetgeving vallen. “Het is daarom belangrijk om onderscheid te maken tussen eigendom, juridische entiteit, infrastructuur, personeel en feitelijke toegang tot data.”
Tegelijk ziet hij dat Europa voor een bredere uitdaging staat. “Europese landen beschikken over veel technologie en kennis, maar zijn sterk versnipperd. Verschillende landen bouwen en beheren vergelijkbare systemen, terwijl Europese technologiebedrijven niet altijd dezelfde schaal hebben als de grote Amerikaanse platforms.” Dat roept vragen op die organisaties niet in hun eentje kunnen beantwoorden: hoeveel strategische technologie wil Europa zelf beheersen, waar zijn gezamenlijke keuzes nodig en hoe voorkom je dat Europese organisaties bij elke kritieke digitale behoefte terugvallen op dezelfde mondiale leveranciers? Voor Pelster ligt een deel van het antwoord in meer Europese samenwerking en het bundelen van kennis en keuzes. De ronde komt zo terug bij waar ze begon: afhankelijkheid. De schaal is wel gegroeid: van een softwarecomponent naar een organisatie, een keten en uiteindelijk heel Europa.
Wat organisaties nu kunnen doen
De gesprekken tonen verschillende lagen van hetzelfde vraagstuk. De afhankelijkheid kan verborgen zitten in open-sourcecode, in een e-maildienst, in de route die data door verschillende systemen aflegt, in een SaaS-platform waarvan niemand precies weet hoe het morgen moet worden vervangen, in de infrastructuur onder een videoplatform of in de Europese afhankelijkheid van technologie die elders wordt ontwikkeld en beheerd. Steeds komt de vraag terug hoeveel controle je houdt als een cruciale digitale schakel wegvalt.
Het begint met overzicht: weten welke systemen je gebruikt, welke leveranciers erachter zitten en welke afhankelijkheden zich verderop in de keten bevinden. Daarna volgt het prioriteren van risico’s. Welke afhankelijkheden zijn bedrijfskritisch, wat moet je zelf kunnen herstellen en welke afspraken maak je met leveranciers? Pas dan wordt soevereiniteit weerbaarheid. Het is niet de bedoeling dat organisaties alles zelf bouwen of elke niet-Europese leverancier mijden, maar dat ze weten welke keuzevrijheid ze hebben als de omstandigheden veranderen. Digitale weerbaarheid betekent niet dat er nooit iets uitvalt, maar dat je voorbereid bent en dan kunt doorgaan.
Dit zijn drie van de zeven gesprekken uit “Als de digitale schakel morgen wegvalt” in DSR Magazine, editie 04-2026, door Sander Hulsman. Lees het volledige artikel, met ook Hardened, AhaSend, Escrow4all en Blue Billywig, op dsrnews.eu.