Ik ben het met elk woord eens en ik wil er iets aan toevoegen. Want één ding klopt sowieso al niet in dat verhaal.
Er is wél geld. Meer dan genoeg geld zelfs. We maken het alleen elk jaar buiten naar de VS over.
185 miljoen. Alleen al de gemeenten, alleen naar Microsoft.
Deze week kwam Binnenlands Bestuur samen met het AD met cijfers waar Kamerleden niet in slaagden boven tafel te krijgen. Nederlandse gemeenten maakten in 2025 samen bijna 185 miljoen euro over aan Microsoft. Amsterdam alleen al 20 miljoen, Den Haag, Rotterdam en Utrecht elk tussen de 7 en 10 miljoen.
Dat is het tipje van de ijsberg. Ministeries, provincies, waterschappen, uitvoeringsorganisaties, onderwijs, zorg: allemaal nog niet meegeteld. Martijn Aslander schat dat alle overheidsorganisaties samen jaarlijks twee à drie miljard euro aan Microsoft betalen. Let wel: dat is een schatting, geen audit. Maar zelfs als hij er de helft naast zit, praten we over meer dan een miljard per jaar, aan één leverancier, uit één land. Niet Nederland. We financieren onze afhankelijkheid.
De minister weet het zelf niet
Nog mooier. Toen de Kamercommissie Digitale Zaken vorig jaar vroeg hoeveel het Rijk aan Microsoft-licenties betaalt, antwoordde de minister dat het niet mogelijk is daar exact inzicht in te geven.
Laat dat even landen, een regering die zegt dat er geen geld is, weet niet hoeveel ze uitgeeft aan de leverancier waar ze het meest van afhankelijk is. Dat is geen budgetprobleem maar een boekhoudprobleem, een competentieprobleem en een regieprobleem.
Kiel rekende het wel voor
Het kan anders. Drie uur rijden van Groningen ligt Schleswig-Holstein. Die deelstaat heeft zijn huiswerk gedaan. Bijna 80 procent van de werkplekken buiten de belastingdienst is overgestapt van Microsoft naar open source. Mail draait op Open-Xchange, kantoorwerk op LibreOffice. De besparing: ruim 15 miljoen euro per jaar aan licenties, de eenmalige investering: 9 miljoen. Je verdient het dus binnen een jaar terug.
Ging het vlekkeloos? Nee. Bij de mailmigratie kwamen berichten in de verkeerde inboxen terecht. Migraties...
Dat is geen argument om het niet te doen maar een argument om het beter te gaan doen. Met een plan, met mensen, met regie. Precies waar zo'n Digitale Dienst bij kan helpen.
Van huur naar eigendom
Een licentie-euro naar Redmond is weg. Die euro, ooit betaald door een Nederlandse belastingbetaler, komt nooit meer terug. Geen banen, geen kennis, geen belastinginkomsten, geen bedrijvigheid, innovatie. Het is huur. En huur stijgt, elk jaar.
Dezelfde euro naar Nederlandse en Europese engineers, beheerders en bedrijven is salaris hier, belasting hier, innovatie hier. Kennis die hier blijft. Bedrijven die hier groeien en straks ook naar het buitenland exporteren.
Digitale soevereiniteit is helemaal geen extra kostenpost. Het is een verschuiving. Van huren naar bezitten. Van weglekken naar terugbuigen. Digitale soevereiniteit levert geld op. Daar moet je even voor investeren, en de case is snel rond.
Een dienst die zichzelf terugverdient
Even een rekenvoorbeeld. Mijn rekensom, geen officieel cijfer. Stel dat je 10 procent van die geschatte 2 à 3 miljard omleidt. Dan heb je elk jaar 200 tot 300 miljoen euro voor transitie. Voor een Nederlandse Digitale Dienst met handen in plaats van papier. Voor migratieteams, voor open source die we samen onderhouden in plaats van ieder voor zich opnieuw uitvinden. En die investering betaalt zich terug, zoals Kiel laat zien.
Andersom werkt het ook. Zonder een dienst die daadwerkelijk bouwt en migreert, laat de staat die besparing liggen. Dan blijft het geld naar de VS stromen. En dan blijft er inderdaad "geen geld" voor digitale autonomie. Een selffulfilling prophecy. Kwestie van keuzes maken. En dan wel graag de juiste keuzes maken.
Dus, Kamerleden
Vandaag is het commissiedebat Digitale Zaken. Drie vragen die ik op tafel zou leggen:
- Wat betaalt de hele overheid, alle lagen, jaarlijks aan Big Tech? Niet schatten. Uitzoeken. Gemeenten konden het wel, 334 van de 342.
- Welk deel van dat bedrag oormerken we voor de transitie en voor een Digitale Dienst die echt iets doet?
- En waarom behandelen we soevereiniteit nog steeds als kostenpost, terwijl het de grootste besparing is die er op de plank ligt?
Er is niet te weinig geld voor digitale autonomie. Er gaat te veel geld naar digitale afhankelijkheid.