De business case van digitale soevereiniteit voor jouw directie

De meeste organisaties gooien geld weg, innoveren niet en zijn veel kwetsbaarder dan ze denken. Digitale soevereiniteit gaat meestal over onafhankelijkheid, vrijheid en controle. Het is ook een rekensom, en een kans om te vernieuwen.

In het kort

Europese organisaties betalen Amerikaanse cloud- en softwarebedrijven zo'n 264 miljard euro per jaar, prijzen stijgen gemiddeld bijna 9 procent per jaar en cloudbeslissers schatten zelf dat 29 procent van hun budget verspild wordt.
Wie vastzit aan één leverancier innoveert in diens tempo en richting. Wie zijn data portable en onder eigen controle heeft, kiest de beste AI-tools en wisselt zodra er iets beters is.
Hyperscalers vallen ook uit (AWS, oktober 2025) en wie onder Amerikaanse wetgeving valt, kan door sancties worden afgesloten. Dat risico draag jij als bestuurder, niet je leverancier.
Begin met rekenen: quickscan van je keten, SEAL-analyse, afhankelijkheid op de balans, contractkalender checken voor 12 januari 2027, exitplan vragen en een multi-vendor stack bouwen.

Gevaar 1: je gooit geld weg

Je financiert je eigen afhankelijkheid

Europese organisaties betalen Amerikaanse cloud- en softwarebedrijven jaarlijks gezamenlijk zo'n 264 miljard euro: ruim 80 procent van alles wat Europa aan zakelijke cloud en software uitgeeft (Asterès/Cigref, 2025).

En die rekening groeit: prijzen stegen de afgelopen drie jaar met gemiddeld bijna 9 procent per jaar, met uitschieters tot 51 procent bij contractverlenging (Asterès/Cigref, 2026). Microsoft verhoogde per 1 juli de prijzen van Microsoft 365 voor bedrijven met 9 tot 25 procent, met AI-functies als reden (heise). Functies waar jij niet om hebt gevraagd, maar wel voor betaalt.

Reken dat eens door voor je eigen organisatie. Betaal je nu 500.000 euro per jaar aan cloud en licenties, dan is dat bij 9 procent groei over vijf jaar ruim 750.000 euro per jaar. Zonder dat je er één extra functie voor terugkrijgt waar jij iets aan hebt. Staat dat in je meerjarenbegroting? Meestal niet, want de prijsverhoging komt pas bij de verlenging, en dan is het te laat om te onderhandelen.

Waarom stijgen die prijzen zo hard? Niet omdat techniek duurder wordt, integendeel. Volgens Asterès komt het door gebrek aan concurrentie, hoge overstapkosten en afhankelijkheid van een handvol leveranciers. Zij kunnen ermee wegkomen, dus ze vragen het. Drie partijen hebben samen 70 procent van de Europese cloudmarkt (Synergy Research), en dat merk je op je factuur.

De techniek schaalt, de business case niet.

De cloud schaalt, je business case niet

Schaalbaarheid is het grote misverstand over de cloud. De techniek schaalt, de business case niet, want de kosten schalen net zo hard mee, en vaak harder. Veel organisaties dachten ICT-kosten te kunnen verlagen dankzij de cloud. 66 procent van de grote bedrijven haalde de verwachte kostenbesparing echter niet of niet volledig, bleek al uit onderzoek van Accenture. Sindsdien is het niet beter geworden. In het State of the Cloud-rapport van Flexera schatten cloudbeslissers zelf dat 29 procent van hun cloudbudget verspild wordt, de eerste stijging in vijf jaar (Flexera, 2026). Veel bezuinigingspogingen op de ICT operaties door naar de cloud te migreren zijn mislukt, de kosten zijn alleen maar gestegen: cloud inkoop, personeel en externe leveranciers.

Lees dat nog eens als directeur: bijna een derde van je cloudbudget verdwijnt volgens je eigen IT-mensen in het niets. Bij een budget van een half miljoen voor je clouddiensten is dat meer dan 150.000 euro per jaar. Elk jaar weer.

Overstappen kost geld, niet overstappen kost veel meer

Een veel gehoord excuus is: ja maar overstappen is duur. Kijk even naar wie het gewoon al wel hebben gedaan:

De Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein ging weg bij Microsoft. Buiten de belastingdienst draait nu zo'n 80 procent van de werkplekken op LibreOffice. Dat scheelt ruim 15 miljoen euro per jaar aan licenties, tegenover een eenmalige investering van 9 miljoen euro (heise). Binnen een jaar terugverdiend.

37signals, het bedrijf achter Basecamp, betaalde in 2022 3,2 miljoen dollar aan cloud. Voor zo'n 700.000 dollar aan eigen servers zakte die rekening met ongeveer 2 miljoen dollar per jaar. Vorig jaar volgde de opslag: 18 petabyte van AWS naar eigen hardware, goed voor nog eens 1,3 miljoen dollar besparing per jaar. Zonder extra personeel (The Register).

Bij Jet-Stream maakten we dezelfde rekensom. Wij draaien op eigen servers in plaats van in de cloud van een hyperscaler. Opslag, compute en dataverkeer zijn daardoor fors goedkoper. Daar staan beheerskosten tegenover, maar bij een volumedienst als video, waar vele duizenden kijkers samen petabytes aan verkeer kunnen genereren en flink wat rekenkracht vragen, verdien je dat snel terug. Hoe meer volume, hoe groter het verschil. Digitale soevereiniteit heeft bij ons aantoonbaar een positieve business case.

"Maar onze medewerkers kunnen niet met open source office-software overweg." Dat hoor je ook vaak. Meestal is het een smoesje om niet te hoeven veranderen, want een tekstverwerker is een tekstverwerker. Omdat Europese alternatieven fors goedkoper zijn, is er juist geld over voor training en begeleiding bij migratie. Dat is een eenmalige post, tegenover structureel hoge licenties. Goedkoop versus duurkoop.

En de drempel wordt lager. Vanaf 12 januari 2027 mogen cloudaanbieders in de EU geen overstap- en egresskosten meer rekenen als je vertrekt (cloudmagazin). Dat geldt voor de verhuizing, niet voor het dagelijkse verkeer, en propriëtaire API's schaf je niet af met een verordening. Zorg er dus in de eerste plaats voor dat je jezelf niet hardwired afhankelijk maakt van een API.

Gevaar 2: je innoveert niet, en loopt straks achter

Elke euro die extra naar licentieverhogingen gaat, gaat niet naar vernieuwing. Maar nog belangrijker: wie vastzit aan één leverancier, innoveert in het tempo en in de richting van die leverancier. Hun roadmap is dan jouw roadmap. Zij bepalen welke AI je krijgt, wat het kost en wat er met je data gebeurt.

Kijk eens eerlijk naar je eigen organisatie. Elke organisatie kent ze wel: macro's, koppelingen en scriptjes die in de loop der jaren aan elkaar zijn geknoopt rond een spreadsheet. Vaak is de maker ervan allang uit beeld (en niemand durft eraan te komen). Dat is geen IT-detail, dat is de rem op je hele bedrijfsvoering. Juist daar biedt AI eindelijk een uitweg. Je herbouwt die wirwar niet in een nieuwe spreadsheet, je vervangt hem door moderne, functionele code die het werkproces zelf efficiënter maakt. Dan blijkt Excel niet onmisbaar, maar gewoon helemaal overbodig.

Misschien moeten we maar eens af van documenten, want moderne bedrijven werken niet meer met de digitale variant van papier, maar met systemen waar ze informatie in vastleggen en communicatie in doen. Organisaties die dat nu doen, met AI en open standaarden, werken straks sneller, goedkoper en slimmer dan jij. Die ontwikkelingen gaan hard, en ze wachten niet op je volgende contractverlenging.

Daar komt bij: AI is zo goed als de data die je erin stopt. Zit je data verspreid in de silo's van een paar Amerikaanse leveranciers, in hun formaten en onder hun voorwaarden, dan kun je er zelf weinig mee. Of je stopt je bedrijfsgeheimen in hun AI. Wie zijn data portable en onder eigen controle heeft, kan kiezen uit de beste en nieuwste tools, en wisselen zodra er iets beters komt.

En de markt verschuift intussen gewoon. Het aangescherpte Rijkscloudbeleid raadt kritieke rijksorganisaties niet-Europese aanbieders af voor hun kerntaken, en voor e-mail en documentbeheer wordt publieke cloud helemaal afgeraden (Rijksoverheid). Met de voorgestelde Cloud and AI Development Act moeten overheden straks ook Europese toegevoegde waarde meewegen, naast de prijs (Inside Global Tech). Vooralsnog een voorstel, maar de richting is helder.

Wat betekent dat voor jou, ook als je geen overheid bent? Je klanten, je toezichthouder en je verzekeraar gaan dezelfde vragen stellen. Wie levert aan de overheid, aan de zorg of aan vitale sectoren, moet straks aantonen hoe soeverein de eigen keten is. Zo moet jij ook jouw leveranciers toetsen. Wie dan pas begint, loopt achter, en verliest opdrachten aan concurrenten die het al op orde hebben.

Gevaar 3: je bent super kwetsbaar

"Ja maar de hyperscalers doen het altijd", is ook een veelgehoord argument. Niemand doet het altijd. Op 20 oktober 2025 ging bij AWS door een simpel DNS-probleempje alles mis in één regio in Noord-Virginia. De halve digitale wereld viel uit: Reddit, Snapchat, Zoom, Coinbase en Amazon zelf: allemaal plat. De schadeschattingen lopen van 650 miljoen dollar (The Insurer) tot honderden miljarden (Al Jazeera). AWS compenseert met servicecredits, dus nog steeds omzet bij hen. Al het omzetverlies en de imagoschade zijn voor jou.

Elke IT-infrastructuur kent outages. Het internet was juist ontworpen voor redundantie, zodat uitval bij één infrastructuur niet leidt tot volledige uitval. Dat kernprincipe gooien we met het gebruik van hyperscalers overboord, en juist omdat zoveel partijen bij maar een handvol hyperscalers zitten, is de impact van een outage enorm. Ook op jou.

Maar nog belangrijker: daarbovenop komt geopolitiek risico. Wie onder Amerikaanse wetgeving valt, kan door Amerikaanse sancties worden gedwongen. Zie de ICC-hoofdaanklager die zijn Microsoft-mail kwijtraakte. Stel je voor dat dat jouw organisatie overkomt, omdat een ander land het niet eens is met wat jij doet, of wat een van je leveranciers doet. Geen e-mail, geen documenten, geen klantgegevens, geen boekhouding. Geen salaris meer uit te keren en geen dienst meer naar de klant om te factureren. Dat is niet een dag uit, dat is wellicht voor altijd uit, en failliet.

Den Haag neemt dat serieus: eind mei blokkeerde het kabinet de overname van DigiD-leverancier Solvinity door het Amerikaanse Kyndryl (Accountant.nl). Afhankelijkheid is geen abstract begrip meer, het is een risico met een peperduur prijskaartje. En als bestuurder ben jij er aanspreekbaar op, niet je leverancier.

De echte kostenpost is niets doen, en die betaal je al. Elk jaar weer, met 9 procent erbij.

Herken je jezelf?

Stel jezelf en je IT-verantwoordelijke deze drie vragen in je volgende directieoverleg:

Weet je wat je ICT je over vijf jaar kost, en hoeveel daarvan verspild wordt?
Wie bepaalt je innovatietempo: jij, of je leverancier?
Hoe lang kun je doordraaien als je grootste leverancier morgen uitvalt, of de stekker eruit trekt?

Moet je op een van die vragen het antwoord schuldig blijven, dan is het tijd om in actie te komen. Wie wacht tot het verplicht is, betaalt de hoofdprijs, en doet het dan onder tijdsdruk.

Wat je morgen kunt doen

Je hoeft niet alles om te gooien. Begin gewoon eens met rekenen.

Doe een quickscan van je digitale diensten. Wie zijn je leveranciers, en wie zijn hun toeleveranciers? Breng hun juridische status in kaart, en ook waar ze technisch jouw gegevens hosten. In de gehele keten, inclusief alle onderaannemers.
Maak een SEAL-analyse. Hoe scoor je op de acht soevereiniteitsdoelen uit het Europese Cloud Sovereignty Framework? Waar zitten de grootste risico's, en waar de grootste winst? Mik op niveau 3, en uiteindelijk 4.
Zet je afhankelijkheid op de balans. Wat gaat er jaarlijks naar niet-Europese cloud en software, hoe hard steeg dat, en wat betaal je over vijf jaar?
Bereken je risico's. Wat kost het je als je ICT op slot wordt gezet? Als je bedrijfsgegevens en klantgegevens in vreemde handen vallen?
Check je contractkalender. Laat niets stilzwijgend verlengen tot voorbij 12 januari 2027.
Vraag om een exitplan. Krijg je je data niet terug in een open formaat, dan weet je wat je lock-in kost.
Begin waar het makkelijk is, en verhuis daarna het meest kritische. Voor e-mail, documenten, opslag, collaboratie, video en videoconferencing zijn volwassen Europese alternatieven. Bedrijfsgeheimen, klantgegevens en persoonsgegevens hebben daarna prioriteit.
Bouw een multi-vendor stack. Draai eerst schaduw bij een Europese partij en draai het bij succes om: Europees als primary. Hoe je dat stap voor stap doet zonder je bedrijfsvoering te raken, verschilt per organisatie (en daar zitten de valkuilen).

Digitale soevereiniteit is geen kostenpost voor je principes. Het is een investering die zichzelf terugverdient, je wendbaar maakt en je beschermt. De echte kostenpost is niets doen, en die betaal je al. Elk jaar weer, met 9 procent erbij.

Laat je bijpraten

Ik help directies, raden van toezicht en IT-teams om grip te krijgen op hun digitale afhankelijkheid. Ik bouw met Jet-Stream al jaren aan digitaal soevereine infrastructuur. Ik weet dus waar de valkuilen zitten, en waar je geld weggooit. Dat doe ik op drie manieren:

Een bijpraatsessie voor je directie of RvC/RvT. In één sessie weet je waar je staat, wat je afhankelijkheid kost en welke vragen je je IT-leveranciers moet stellen.
Een presentatie voor je team of MT. Zodat iedereen begrijpt waarom dit speelt, en waarom het meer oplevert dan het kost.
Scans en audits. Een quickscan van je leveranciersketen, een SEAL-analyse, een contractscan en een onderbouwde business case met een realistisch migratiepad. Het past (hopelijk) in het budget, want de besparing begint meestal al bij de eerste contractverlenging.

Wil je weten hoe afhankelijk jouw organisatie is, en wat je die afhankelijkheid kost? Mail me voor een kennismaking: stef@vdziel.com.

Bronnen

Veelgestelde vragen

Kost digitale soevereiniteit geld of levert het geld op?

Het levert geld op. Europese organisaties betalen jaarlijks zo'n 264 miljard euro aan Amerikaanse cloud en software, met prijsstijgingen van gemiddeld bijna 9 procent per jaar. Sleeswijk-Holstein bespaart ruim 15 miljoen euro per jaar na een eenmalige investering van 9 miljoen, 37signals ruim 3 miljoen dollar per jaar. Bij Jet-Stream draaien eigen servers aantoonbaar goedkoper dan een hyperscaler.

Hoeveel van het cloudbudget wordt verspild?

Cloudbeslissers schatten zelf dat 29 procent van hun cloudbudget verspild wordt (Flexera State of the Cloud, 2026). Eerder bleek al dat 66 procent van de grote bedrijven de verwachte kostenbesparing van de cloud niet of niet volledig haalde (Accenture).

Wat verandert er op 12 januari 2027?

Vanaf dan mogen cloudaanbieders in de EU onder de Data Act geen overstap- en egresskosten meer rekenen als je vertrekt. Dat geldt voor de verhuizing, niet voor het dagelijkse verkeer, en lost lock-in via propriëtaire API's niet op. Laat daarom geen contract stilzwijgend verlengen tot voorbij die datum.

Stef van der Ziel

Internetpionier (online sinds 1994), streaming expert en spreker over digitale soevereiniteit. Bedenkt als guerilla marketeer campagnes zonder mediabudget.

Boek Stef als spreker