Verpakt als satire schrijft Van der Ziel onder het Driekus Vierkant-pseudoniem over een krankzinnig plan dat een stel Groningers in een dronken bui bedenkt.
Het viertal in het boek weet de kernonderzeeër K-295 Samara uit een Russische haven op De Krim te stelen. Ze varen de boot naar het Kieldiep tussen Hoogezand en Annerveenschekanaal, waar hij bij Kielwindeweer wordt afgemeerd om de kerncentrale aan boord te gebruiken als bron van goedkope energie voor de Groningers.
Het absurdistische verhaal heeft een serieuze ondertoon en een diepere boodschap, legt Van der Ziel uit, want het is ook een ‘aanklacht tegen de decennialange uitbuiting van wingewest Groningen’. Van der Ziel geeft het boek in eigen beheer uit, het verschijnt zaterdag 1 maart.
Lang was het schrijverspersonage Driekus Vierkant met veel geheimzinnigheid omgeven. Hij liet vooral via - toen nog - Twitter van zich horen. Vermoedens dat Stef van der Ziel erachter zat waren al sterk, nu draait hij er niet langer omheen.
Hallo Stef, jij bent het dus.
‘Ik ben het niet alleen. Bij Driekus Vierkant zijn meer mensen betrokken.’
Driekus was wat uit beeld. Je blaast het personage nu nieuw leven in. Maar nog even voor wie het vergeten is, wie is Driekus Vierkant?
‘Het is een fictief personage, een dikke broccoliboer uit Groningen. Hij is tegendraads en laat het nuchtere tegengeluid tegen de stadse elitaire kliek horen. En daar steekt hij graag de draak mee. En hij is onnavolgbaar, een woordgrap naar volgers op Twitter natuurlijk. Maar hij is onnavolgbaar in de zin van dat hij het ene moment filosofisch kan zijn of snoeihard inhoudelijke kritiek kan hebben. Een ander moment maakt hij gewoon platte grappen over onderbroeken, vrouwen, drank en shoarma. Driekus is een botte boer met scherpe humor.’
Je vindt het belangrijk om de ‘stadse elite’ tegengas te geven?
‘De laatste tien jaar is er een grote splijting gekomen in de maatschappij. Je hebt een laag die heel veel invloed heeft op hoe de dingen gaan en er is een hele grote groep mensen die zich niet meer vertegenwoordigd voelt.’
‘Driekus Vierkant is daar kritisch op en verpakt dat in grappen en grollen. Niet iedereen waardeert dat, niet iedereen snapt de humor en dat hoeft ook niet.’
‘Het was natuurlijk ook lang nogal geheimzinnig. Ik vond dat eigenlijk heel grappig. Er werden de gekste verhalen rondom opgehangen. Voor mijzelf deed het er ook niet toe wie erachter zaten, het ging mij juist om wat het karakter zei. Ik heb er ook best veel gedonder om gehad. Het mooie was dat ik het meeste gedoe had toen ik een tijdlang niet betrokken was. Dat was wel heel grappig.’
‘De kritiek die Driekus heeft, is een uitvergroting van de kritiek die ikzelf heb. Het is een parodie, ook op mezelf.’
Voor Smultatuli heb je Driekus weer van stal gehaald.
‘Ik verveelde me gewoon en wilde een stoer verhaal schrijven over een stel Groningers dat beslist zelf zaken te regelen, los van wat overheden willen. Het is een aanklacht geworden tegen energiebeleid, tegen hoe Groningen is mishandeld gedurende meer dan honderd jaar door veenwinning en gaswinning. En hoe mensen in Groningen steeds de hoofdprijs betalen voor energie, omdat ze in relatief grote, slecht geïsoleerde huizen wonen. Wat ten koste gaat van hun koopkracht en hun welvaart. Wat je daarin ziet is dat de overheid zich nog altijd lijnrecht opstelt tegenover belangen van de burger en de economie.’
Hoe komt dat in je boek naar voren?
‘Het plan om de onderzeeër te stelen ontstaat nadat een van de hoofdpersonen een rondje in de kroeg niet kan betalen omdat zijn energierekening net is afgeschreven. Hij is er pissig over en hij klaagt er met zijn vrienden over dat Groningen is gebruikt als energieprovincie. Ze beslissen het heft in eigen handen te nemen en komen uit op het plan de Russische kernonderzeeër te stelen.’
Je beschrijft dat het leidt tot een geopolitiek steekspel, waarin ook de gemeente Midden-Groningen een rol vervult.
‘Driekus heeft afgelopen zomer daadwerkelijk een mailtje gestuurd aan de gemeente met de vraag of het mogelijk is een boot in het Kieldiep neer te leggen en of het wat zou uitmaken dat het om een kernonderzeeër ging met een kleine reactor aan boord.’
‘Het mocht volgens de gemeentelijke APV, schreef de afdeling vergunningen terug. Ik moest nog wel even een foto meesturen van de boot en de afmetingen doorgeven.’
‘De reactie van de gemeente vormde de aanzet tot het boek.’
‘In het boek eindigt het met wereldvrede, maar Elon Musk komt erin voor, Donald Trump en ook Mark Rutte. Ze sluiten een pact om te voorkomen dat de boel explodeert.’
Eind goed al goed en nu op voor de Libris Literatuurprijs?
‘Geen idee, dat was niet het doel. Ik had gewoon zin om een boekje te schrijven.’
Nog even over de titel: Smultatuli. Kun je daar nog wat uitleg bij geven?
’Multatuli was het pseudoniem van Eduard Douwes Dekker. Zijn boek Multatuli was een satirische aanklacht tegen kolonialisme in Nederlands-Indië. Driekus is ook een pseudoniem. Smultatuli is een aanklacht tegen energiebeleid ten aanzien van de Veenkoloniën.’