Steve Blank heeft gelijk: Europa gaat versneld eigen technologie ontwikkelen

Steve Blank is een van de bekendste en invloedrijkste namen uit Silicon Valley. Hij werkte bij acht techstartups, bedacht de customer development-methode waaruit de lean startup-beweging voortkwam en doceert ondernemerschap aan Stanford. Tegenwoordig richt hij zich vooral op innovatie in nationale veiligheid en defensie.

Als zo iemand vertelt dat hij van gedachten is veranderd, dan is dat het lezen waard.

Deze week schreef hij namelijk een artikel dat iedereen in Europa zou moeten lezen: Elon Musk Just Gave Europe a Reason to Replace American Technology. Blank zit al een maand in Londen en hoort daar hoe beleidsmakers reageren op Oekraïne. Zijn conclusie is hard, want de kill switch waar critici waaronder ondergetekende al jaren voor waarschuwen, en die hij zelf ook voor een paranoïde fantasie hield, is helaas werkelijkheid geworden.

Wat is er gebeurd met Starlink?

Halverwege oktober kregen Oekraïense eenheden te maken met snelheidsbeperkingen op Starshield, de militaire variant van Starlink. Drones vielen uit en onderscheppingen van Russische aanvalsdrones werden lastiger. Lange tijd was onduidelijk wie de opdracht gaf: volgens Musk gingen het Amerikaanse leger en de president erover, volgens Reuters kwam de opdracht uit het Witte Huis. Op zaterdag 24 oktober meldde het Oekraïense ministerie van Defensie dat de snelheid na zo'n twee weken weer was hersteld, en diezelfde dag erkende Musk dat SpaceX zelf de beperking had ingesteld. Volgens hem schond het Oekraïense leger de gebruiksvoorwaarden door Starlink in te zetten voor offensieve droneaanvallen, via een maas die inmiddels gedicht is. Russische bronnen spreken van gemanipuleerde locatiegegevens, waardoor terminals stil leken te staan terwijl ze in snelle drones zaten. Oekraïne ontkent dat het de voorwaarden heeft geschonden.

Musk: genie en risico tegelijk

Je kunt veel van Musk vinden, maar wat hij heeft neergezet is indrukwekkend. Tesla maakte elektrisch rijden groot, SpaceX maakte met herbruikbare raketten het lanceren van satellieten drastisch goedkoper, en Starlink brengt overal ter wereld snel internet, steeds vaker zelfs direct op je telefoon.

Precies daar zit het probleem, want juist omdat Starlink zo goed is, is het doorslaggevend geworden in de oorlog in Oekraïne.

Europa geloofde ondanks genoeg waarschuwingen jarenlang dat Amerikaanse technologie altijd ten goede zou worden ingezet. Nu wordt ICT daadwerkelijk als geopolitiek wapen gebruikt, zowel door landen die oorlog voeren of zich verdedigen, als door de landen en bedrijven die de techniek leveren. De roependen in de woestijn krijgen helaas gelijk.

Kill switch

Wie hier gelijk heeft, laat ik in het midden, want daar gaat dit stuk niet over. Want voor Europa maakt het niet uit. Een buitenlandse leverancier, of diens overheid, kon midden in een oorlog zonder waarschuwing de slagkracht van een land degraderen. Bedrijven en overheden kunnen rechtstreeks de soevereiniteit van een ander land beïnvloeden.

Blank beschrijft de vraag die nu in Londen en Brussel op tafel ligt: wat als Microsoft, Google, Oracle, Palantir, OpenAI of Anthropic morgen toegang beperken? Of als hun overheid ze daartoe dwingt? Tot vorige week was dat voor veel bestuurders een scenario om om te lachen. Nu niet meer.

ICC

Eigenlijk had je het al kunnen weten, want het gebeurde al eerder in Den Haag. In februari 2025 legde de VS sancties op aan Karim Khan, toen hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof (ICC). Kort daarna had hij geen toegang meer tot zijn Microsoft-mail en moest hij uitwijken naar het Zwitserse Proton. Microsoft stelt dat het zijn diensten aan het ICC zelf nooit heeft stopgezet, maar het ICC trok zijn conclusie en stapt over op open source.

Op 9 oktober ging Washington nog verder en zette het hele Strafhof op de sanctielijst, waarmee het na een overgangsperiode wordt afgesneden van het Amerikaanse financiële stelsel. Een internationaal gerechtshof op Nederlandse bodem, dat door één land kan worden afgesneden van zijn ICT, banken en leveranciers. Wie dan nog denkt dat het om paranoïa gaat, heeft niet opgelet.

Economische effecten

Blank wijst naast de risico's voor Europa ook op de rekening voor de VS. Als elke Amerikaanse leverancier een kill switch-risico is, gaat Europa alternatieven bouwen, en dat kan Amerikaanse bedrijven op termijn tientallen tot honderden miljarden aan omzet kosten. Een Amerikaanse founder moet voortaan eerst uitleggen wie de knop vasthoudt, en of zij daar überhaupt nog iets over te zeggen hebben. Europese founders hebben er een verkoopargument bij: soevereiniteit.

Soevereiniteit is in de EU al een inkoopargument en een verkoopargument geworden, maar het gaat om zoveel meer: onafhankelijkheid, controle, vrijheid, veiligheid, democratie en de rechtsstaat, en daarmee ook om onze economie en welvaart. Ironisch genoeg zijn dat fundamentele begrippen in de VS, en juist nu zo belangrijk in de EU.

Een avond op K&S Ranch

Veertien jaar geleden had ik met een kleine Nederlandse delegatie ondernemers de eer Steve Blank te ontmoeten op zijn K&S Ranch in Pescadero, gevolgd door een presentatie op Stanford University. Blank hield een vurig pleidooi over waarom Europa niet mee kan komen met Silicon Valley.

Hij vertelde over een bezoek aan Nederland. Hij kreeg een rondleiding door een prachtig, gesubsidieerd startup-pand, samen met een aantal politieke bestuurders. Dat vond hij al vreemd, want in de VS bemoeit de politiek zich volgens hem nauwelijks met startups, dat doen bedrijven en investeerders.

Stanford

In Californië zitten bedrijven in de board van universiteiten als Stanford. Samen bepalen ze waar de komende vier jaar onderzoek naar wordt gedaan, en de bedrijven leveren daar mensen, kennis en geld voor. Studenten, hoogleraren en onderzoekers starten met die kennis en innovaties nieuwe bedrijven, gefinancierd door de fondsen van diezelfde grote bedrijven. Die startups worden overgenomen, worden leveranciers of partners, of groeien uit tot scale-ups. Studenten stromen door naar al die bedrijven, en succesvolle ondernemers beginnen investeringsfondsen en worden board member of professor. Zo bouwden ze met elkaar een sneeuwbaleffect dat al decennia doorrolt: Silicon Valley.

Knuffelsubsidies

Na zijn rondleiding in Nederland volgde een diner met bestuurders uit politiek en onderwijs, zonder één ondernemer aan tafel. Daarna wilde Blank toch de ondernemers in het startupgebouw spreken, maar het pand was leeg en donker.

Wij knuffelsubsidiëren onze startups lui en dood.

Zijn conclusie loog er niet om: voor elke Europeaan die om vijf uur naar huis gaat, werken er tien Amerikanen door tot elf uur 's avonds, aan een droom om de wereld te veroveren, gefinancierd door grote fondsen. In Europa subsidiëren we startups en zitten universiteiten in hun ivoren toren, waar ondernemen bijna een vies woord is. Of, zoals ik het zelf samenvat: wij knuffelsubsidiëren onze startups lui en dood.

AI als hefboom voor Europa

Blank maakt in zijn artikel nog een punt dat ik van harte onderschrijf. Tot dit jaar leek het nabouwen van de beste Amerikaanse producten onmogelijk. Maar AI verlaagt de kosten van soevereine software drastisch, precies nu klanten door het geopolitieke risico bereid zijn over te stappen.

Het namaken van Microsoft Office, Oracle, Salesforce, Palantir of Anduril ligt volgens Blank binnen het bereik van de meeste landen. Het gebeurt nu al: deze maand bracht één ontwikkelaar met AI open-source klonen uit van Word, Excel en PowerPoint, kort nadat hij hetzelfde deed met zeven Adobe-apps. Nog wat ruw, en legaal? Geen idee, maar het is er, en er zal nog veel meer komen.

Wat vroeger miljoenen kostte en jaren werk was, kan nu soms met duizenden euro's in dagen. Reken je conservatief met een paar miljoen en een jaar, dan is het nog steeds een koopje. AI is niet perfect en je moet niet zomaar gaan vibecoden, maar onze ervaring met gestructureerde AI-development levert echt verrassend goede resultaten op.

YouTube en Vimeo alternatief

Wij doen dat zelf ook. Vanuit ruim dertig jaar streamingervaring werken we aan StreamZilla, een EU-alternatief voor Vimeo en YouTube, en we testen het inmiddels met omroepen, enterprises, overheid, zorg, onderwijs en videoproducenten. Meld je aan op streamzilla.eu voor de private beta van deze EU-compliant dienst.

De ironie is mooi, want veel fundamenten van moderne AI komen uit Europa, van Alan Turing tot DeepMind in Londen. Zoals zo vaak schaalde de VS het op, en nu helpt juist die AI Europa om zijn technologie weer in eigen hand te nemen.

We gaan dus van een paar roependen in de woestijn naar besef bij de belangrijkste influencers in de VS zelf: the cat is out of the bag. Europa gaat versneld zijn eigen technologie ontwikkelen: civiel, militair en voor veiligheid.

Wat betekent dit voor jou?

Vertaal dit alles eens naar je eigen organisatie. Je mail, documenten, CRM, core processen en backups draaien direct of indirect bij een Amerikaanse leverancier, en een andere regering vindt jouw land, sector of leverancier of klant opeens niet meer zo leuk. Dan ben je instant uit, wellicht voor altijd, en heb je geen salaris meer uit te keren en geen dienst meer om te factureren.

Misschien ben je wel kritieke infrastructuur: overheid, zorg, energie of internetinfrastructuur. Of is jouw klant dat.

Rampenzender als voorbeeld

Ben je een rampenzender, lever je aan een rampenzender, ben je het streamingplatform dat de uitzendingen van een rampenzender, overheden of rechtbanken verzorgt, of worden rampenzenders via jouw OTT-platform uitgezonden? Dan val je zelf ook onder kritieke infrastructuur. Dan wil je je digitale soevereiniteit technisch en qua jurisdictie zo snel mogelijk borgen, want een kill switch raakt dan de hele samenleving, de democratie en de rechtsstaat. Laat je niet meer wijsmaken dat het wel goed zit omdat je leverancier dat beweert.

De vraag is niet meer of je ICT kan worden uitgezet, maar wat je doet op de dag dat het gebeurt.

Als bestuurder, toezichthouder, ondernemer of CTO is de vraag dus niet meer of je ICT kan worden uitgezet, maar wat je doet op de dag dat het gebeurt. Wie heeft er een kill switch, waar staan je gegevens, onder welke wetgeving, en kun je ze meenemen? Het belangrijkste: heb je een plan B, en heb je die exitstrategie al getest?

De wet is ook duidelijk

Zo moet jij ook jouw leveranciers toetsen, en hun onderaannemers, want je keten is zo soeverein als de zwakste schakel. Dat is ook waarom de EU het Cloud Sovereignty Framework met de SEAL-niveaus heeft gemaakt. Daarnaast moet je je aan de wet houden. Lekken jij of je leverancier persoonsgegevens, dan riskeert je organisatie onder de AVG flinke boetes. Sinds 15 augustus geldt bovendien de Cyberbeveiligingswet (de Nederlandse uitwerking van NIS2), en daaronder kunnen bestuurders persoonlijk aansprakelijk worden gesteld als de zorgplicht wordt verwaarloosd. Denk ook aan de AI Act.

Wij werkten nooit met Amerikaanse clouds voor kritieke diensten, en sinds 2019 werken we met volledige focus aan privacy en digitale onafhankelijkheid. Met Jet-Stream hebben we laten zien dat soevereiniteit, innovatie en lagere kosten prima samengaan. We weten waar de valkuilen zitten en waar de sovereignwashing begint, en ik laat je die voorbeelden graag zien.

Vijf tips

1. 1Volg Steve Blank. Lees zijn blog op steveblank.com en zijn boeken, zoals The Four Steps to the Epiphany en The Startup Owner's Manual.
2. 2Breng een bezoek aan Stanford, met niet alleen bestuurders uit politiek en onderwijs maar ook een flinke groep ondernemers, en zorg dat die ondernemers deze keer wel aan tafel zitten. Het Nederlandse consulaat in San Francisco organiseert zulke bezoeken.
3. 3Meld je aan op streamzilla.eu voor de private beta van StreamZilla, het Europese, EU-compliant alternatief voor YouTube en Vimeo.
4. 4Lees Smultatuli. Dit boek uit 2024 waarschuwde al voor afhankelijkheid van technologie en kill switches, met Starlink en AI-systemen die worden ingezet om oorlogsvoering te beïnvloeden. Het vervlecht echte gebeurtenissen en personages, onder wie Rutte, Trump en Musk, in een spannende satirische cyberthriller over drie Nederlanders die een Russische kernonderzeeër stelen, compleet met een satellietenoorlog. Lees het niet alleen vanwege de waarschuwingen, maar ook omdat het gewoon een vermakelijk boek is. Na twee uitverkochte edities is het nu gratis te downloaden in het Nederlands en Engels op smultatuli.com.
5. 5Maak nu echt werk van je onafhankelijkheid, want het gaat om meer dan alleen jouw organisatie en je klanten. Neem geen genoegen met zachte beloften van je leveranciers.